Solucan kompostlama, organik atığı mikrobiyal ısı yoluyla değil, canlı bir sindirim sistemi üzerinden dönüştüren bir yöntemdir. Sıcak kompostta karbon-azot oranını, yığın hacmini ve havalandırmayı yönetirsiniz; burada ise bir hayvan popülasyonunun yaşam koşullarını yönetirsiniz. Almanca literatürde "Wurmkompost", İngilizcede "vermicompost" olarak geçen bu sistem, tam da bu nedenle apartman koşullarına daha uygundur: 60 litrelik bir kutu, bir metreküplük yığının yapacağı işin küçük ama daha kontrollü bir versiyonunu, koku üretmeden ve mutfağın iki adım ötesinde yapar.
Farkı somutlaştırmak için üç yöntemi aynı ölçütlerle karşılaştırmak faydalı:
| Ölçüt | Sıcak kompost | Soğuk kompost | Solucan kompostlama |
|---|---|---|---|
| Çalışma sıcaklığı | 50–65 °C | Ortam sıcaklığı | 15–25 °C (ideal), 10–30 °C tolerans |
| Olgunlaşma süresi | 6–10 hafta | 6–12 ay | 2–4 ay (ilk hasat) |
| Minimum hacim | ~1 m³ (ısı için) | Serbest | 40–60 litre kutu |
| İç mekân uygunluğu | Yok | Yok | Yüksek |
| Emek yoğunluğu | Haftalık çevirme | Çok az | Haftada 5–10 dakika izleme |
Kurulumdaki üç karar (tür, hacim, yatak) sonraki altı ayın ne kadar sorunsuz geçeceğini belirler. Buradaki hatalar geri dönüşü yavaş hatalardır; çünkü bir solucan popülasyonu kendini toparlamak için haftalara ihtiyaç duyar.
Kullanılan tür Eisenia fetida (kırmızı kaliforniya solucanı) ve yakını Eisenia hortensis'tir. Bunlar "epigeik", yani toprak yüzeyinde, çürüyen organik madde katmanında yaşayan türlerdir; tünel kazan bahçe solucanları (Lumbricus terrestris) kutu içinde yaşayamaz. Kırmızı solucan günde vücut ağırlığının kabaca yarısı kadar organik maddeyi işleyebilir; pratikte 500 gram solucan (yaklaşık 500–1.000 birey) günde 200–250 gram mutfak atığını çevirir. Bir kişinin mutfağı günde ortalama 200–300 gram uygun atık ürettiğinden, tek kişilik hane için başlangıç kütlesi olarak 500 gram, dört kişilik hane için 1–1,5 kilogram mantıklı bir hedeftir. Popülasyon koşullar iyiyse 2–3 ayda kendini ikiye katlar, dolayısıyla az solucanla başlayıp beslemeyi kısıtlı tutmak da geçerli bir stratejidir.
Solucanlar üst 15–20 santimetrede çalıştığından, derin bir kova yerine geniş ve sığ bir kutu tercih edilir. Kaba bir kural: günlük 500 gram atık için yaklaşık 0,25 m² yüzey alanı. 40×60 cm tabanlı, 30–35 cm derinliğinde bir kutu tipik bir aile mutfağı için yeterlidir. Tabana ve yan yüzeylerin üst kısmına 3–5 mm çapında delikler açın; süzüntü suyu için alt tepsi ekleyin. Evde kompost kutusu yapımını anlatan yaklaşımların çoğu buraya da uyarlanabilir, tek fark solucan kutusunun kapaklı, ışıktan korunaklı ve daha sığ olması gerekliliğidir. Üst üste binen çok katlı sistemlerde hasat kolaylaşır ama tek kutuyla da sorun yaşanmaz.
Kutu, atıkla değil yatakla başlar: parçalanmış karton, mürekkepsiz gazete şeritleri, yumurta viyolü, kuru yaprak ve bir tutam bahçe toprağı. Yatak, kutunun yaklaşık üçte ikisini doldurmalı ve sıkıldığında bir iki damla su verecek kadar nemli olmalıdır; bu, ağırlıkça %70–80 nem aralığına karşılık gelir. %60'ın altında solucan aktivitesi belirgin şekilde düşer, %85'in üzerinde oksijen azalır ve anaerobik koku başlar. Karbonlu malzemenin bolluğu, kompost karışımında doğru oranın burada da geçerli olduğunu gösterir: azotlu mutfak atığının her hacmine karşı en az bir hacim gevşek karbon eklemek, hem kokuyu hem sinekleri baştan engeller.
İlk hafta hiç beslemeyin; solucanlar taşınma stresini atlatsın. Sonrasında haftada bir veya iki kez, kutunun bir köşesine gömerek besleyin ve her seferinde farklı köşeye geçin. Böylece hem tüketim hızını gözlemler hem