Kompostlama, sabır gerektiren ama takvimi tahmin edilebilir bir süreçtir. "Ne zaman hazır olur?" sorusunun tek bir cevabı yok; çünkü ortaya çıkan süre, yığının sıcaklığından malzemenin parçacık boyutuna, karıştırma sıklığından mevsime kadar birbirini besleyen değişkenlerin bileşkesidir. Kaba bir çerçeve çizmek gerekirse: sıcak yöntemle çalışan, düzenli çevrilen bir yığın 2-3 ay içinde kullanılabilir hale gelirken, hiç müdahale edilmeyen soğuk bir yığın 6-12 ay arasında olgunlaşır. Aradaki dört-beş katlık fark, tesadüf değil; tamamen mikroorganizmalara sunduğunuz çalışma koşullarının sonucudur.
Ayrışmayı yapan bakteriler, mantarlar ve daha büyük ayrıştırıcılar bir fabrika işçisi gibi düşünülebilir. Onlara sıcaklık, oksijen, nem ve dengeli bir "menü" sağladığınız ölçüde üretim hızlanır. Bu dört girdiden herhangi biri eksildiğinde süre doğrusal değil, katlanarak uzar.
Yığın kurulduktan sonra ilk günlerde mezofilik (ılıman seven) bakteriler devreye girer ve iç sıcaklık hızla yükselir. Yeterli hacim ve doğru karışım varsa yığın termofilik faza geçer; bu aşamada iç sıcaklık 55-65 °C bandına çıkabilir. Termofilik faz, ayrışmanın en verimli olduğu dönemdir ve aynı zamanda yabancı ot tohumlarıyla birçok patojenin etkisiz hale geldiği aşamadır. Sıcaklık düştüğünde yığın soğuma ve ardından olgunlaşma fazına girer. Soğuk yöntemde ise yığın hiçbir zaman termofilik bandı görmez; ayrışma neredeyse tamamen ortam sıcaklığına ve toprak canlılarına bırakılır. Kışın 5 °C'nin altına inen bir bahçede soğuk yığın fiilen duraklar, ilkbaharda kaldığı yerden devam eder.
Mikroorganizmalar malzemeyi yüzeyinden aşındırır. Bu yüzden aynı kütledeki materyal küçültüldükçe erişilebilir yüzey alanı büyür ve süre kısalır. Bütün bir elma kabuğu ile aynı kabuğun bıçakla dörde bölünmüş hali arasında haftalar mertebesinde fark oluşabilir. Budama artıkları, dal parçaları, mısır koçanı gibi odunsu maddeler öğütülmeden atıldığında yığının geri kalanı bitse bile aylarca çözünmeden kalır. Pratik kural: mutfak atıklarını 2-3 cm, odunsu maddeleri mümkünse 1-2 cm boyutuna indirin.
Yaklaşık 25-30 birim karbona 1 birim azot düşen bir karışım, ayrışmanın en hızlı ilerlediği aralık olarak kabul edilir. Azot fazlalığı amonyak kokusu ve yapışkan bir kütle, karbon fazlalığı ise yıllarca ısınmayan cansız bir yığın üretir. Nem oranı sıkılmış bir sünger hissi verecek düzeyde olmalı; kuru yığın durur, aşırı ıslak yığın oksijensiz kalıp kokuşur. Hacim de kritiktir: yaklaşık 1 m³'ün altındaki yığınlar ürettikleri ısıyı tutamaz, bu nedenle küçük kutularda süre kaçınılmaz olarak uzar. Balkon ölçeğinde çalışıyorsanız bu gerçeği baştan hesaba katmak, gereksiz hayal kırıklığını önler.
Aşağıdaki karşılaştırma, benzer malzemeyle kurulmuş yığınların tipik seyrini özetler.
| Ölçüt | Sıcak yöntem | Soğuk yöntem |
|---|---|---|
| Toplam süre | 2-3 ay | 6-12 ay |
| Karıştırma sıklığı | 3-7 günde bir | Ayda bir veya hiç |
| Tepe sıcaklığı | 55-65 °C | Ortam sıcaklığı düzeyinde |
| Emek yoğunluğu | Yüksek | Çok düşük |
| Ot tohumu etkisizleşmesi | Büyük ölçüde | Sınırlı |
1-3. günler: sıcaklık yükselir. 1-2. haftalar: termofilik faz, hacimde belirgin çökme. 3-6. haftalar: her çevirmeden sonra sıcaklık daha az yükselir, malzeme tanınmaz hale gelir. 7-10. haftalar: soğuma ve olgunlaşma; solucanlar ve mantarlar geri döner. Bu takvimin tutması için yığının en az bir metreküp olması, her çevirmede kenarlardaki malzemenin merkeze alınması ve nem kontrolünün ihmal edilmemesi gerekir. Çevirme atlandığı her hafta, toplam süreye kabaca aynı miktarda ekleme yapar.
Soğuk yığında malzeme birikimi süreklidir; üste yeni atık eklenirken alt katmanlar ayrışır. Bu nedenle "başlangıç" ve "bitiş" net değildir. İlkbaharda kurulan bir yığının alt kısmı genellikle ertesi ilkbaharda elenebilir hale gelir. Kışı sert geçen bölgelerde 12 aya yaklaşmak normaldir. Buna karşılık emek neredeyse sıfırdır ve toprak faunası korunduğu için ürün yapısal olarak zengin olur.
Ayrışmanın bitmesi ile kompostun kullanıma hazır olması aynı şey değildir. Ham kompost, topraktaki azotu geçici olarak b